قفل و برچسب‌گذاری یا LOTO تضمین می‌کند تجهیزات در حین تعمیرات به‌طور ناخواسته راه‌اندازی نشوند. با منابع انرژی خطرناک، مراحل اجرای LOTO و تجهیزات مورد نیاز آن آشنا شوید.
بسیاری از حوادث جدی هنگام تعمیرات نه به دلیل خرابی تجهیز، بلکه به این دلیل رخ می‌دهند که دستگاه در حین کار تعمیرکار به‌طور ناخواسته راه‌اندازی می‌شود، حرکت می‌کند یا انرژی ذخیره‌شده‌اش آزاد می‌شود. قفل و برچسب‌گذاری یا LOTO (Lockout/Tagout) روشی ساختاریافته است که تضمین می‌کند ماشین‌آلات و تجهیزات فرآیندی از همه منابع انرژی جدا شده‌اند و تا پایان کار امکان برقدار شدن یا راه‌اندازی مجدد ندارند. LOTO یکی از مهم‌ترین روش‌های کار ایمن در هر واحد صنعتی است.
Lockout/Tagout چیست؟
Lockout یعنی قفل کردن فیزیکی یک وسیله جداکننده انرژی، مانند بریکر، کلید قطع‌کن یا شیر، در وضعیت ایمن تا امکان تغییر وضعیت آن وجود نداشته باشد. Tagout یعنی نصب برچسب هشدار بادوام که مشخص می‌کند چه کسی، چرا و چه زمانی آن را نصب کرده است. قفل، حفاظت فیزیکی ایجاد می‌کند و برچسب، اطلاعات را منتقل می‌کند. هر جا نقطه ایزولاسیون امکان نصب قفل دارد، باید از قفل استفاده شود و برچسب به‌عنوان اقدام تکمیلی به کار رود.
از مراجع بین‌المللی این حوزه می‌توان به استاندارد OSHA 29 CFR 1910.147 با عنوان «کنترل انرژی‌های خطرناک» و استاندارد ISO 14118 درباره پیشگیری از راه‌اندازی ناخواسته ماشین‌آلات اشاره کرد. بسیاری از شرکت‌ها این الزامات را با سیستم مجوز کار (Permit to Work) خود ترکیب می‌کنند.
منابع انرژی خطرناک
- الکتریکی: مدارهای قدرت، مدارهای کنترل و انرژی ذخیره‌شده در خازن‌ها
- مکانیکی: شفت‌های دوار، فلای‌ویل‌ها و فنرهای فشرده
- هیدرولیکی و پنوماتیکی: روغن و هوای تحت فشار در خطوط، سیلندرها و آکومولاتورها
- انرژی فرآیندی: سیالات تحت فشار، داغ یا سمی در لوله‌ها و مخازن
- حرارتی: سطوح داغ، بخار و سیالات برودتی
- گرانشی: بارهای معلق، وزنه‌های تعادل و قطعات در ارتفاع
- شیمیایی: مواد واکنش‌پذیر یا خطرناک
بیشتر تجهیزات بیش از یک منبع انرژی دارند؛ برای مثال یک پمپ ممکن است هم‌زمان برق، فشار فرآیند و حرارت باقی‌مانده داشته باشد.
مراحل اجرای LOTO گام‌به‌گام
- آماده‌سازی: همه منابع انرژی و نقاط ایزولاسیون را بر اساس دستورالعمل اختصاصی تجهیز شناسایی کنید.
- اطلاع‌رسانی: اپراتورها و همه افراد مرتبط را از توقف و قفل‌شدن تجهیز مطلع کنید.
- توقف: تجهیز را با کنترل‌های عادی بهره‌برداری متوقف کنید.
- ایزوله‌سازی: بریکرها را قطع کنید، شیرها را ببندید، در صورت لزوم صفحه کور (Blind) نصب کنید و همه منابع انرژی را جدا کنید.
- نصب قفل و برچسب: هر فرد مجاز، قفل و برچسب شخصی خود را روی هر نقطه ایزولاسیون یا روی جعبه قفل گروهی نصب می‌کند.
- تخلیه انرژی ذخیره‌شده: فشار را تخلیه کنید، خطوط را درین کنید، خازن‌ها را دشارژ کنید، قطعات در ارتفاع را مهار کنید یا پایین بیاورید و اجازه دهید تجهیزات داغ خنک شوند.
- تأیید ایزولاسیون: برای راه‌اندازی تجهیز تلاش کنید و نبود ولتاژ و فشار را با ابزار اندازه‌گیری تأیید کنید؛ پیش از لمس، تست کنید.
- انجام کار طبق مجوز و دستورالعمل.
- بازگرداندن به سرویس: ابزارها را جمع کنید، حفاظ‌ها را نصب کنید، از دور بودن همه افراد مطمئن شوید و پیش از برقراری انرژی، هر فرد فقط قفل خودش را بردارد.
قواعد طلایی LOTO
- یک نفر، یک قفل، یک کلید: هیچ‌کس نباید زیر قفل فرد دیگری کار کند.
- قفل‌های LOTO باید قفل‌های ایمنی اختصاصی باشند و هرگز برای مقاصد دیگر استفاده نشوند.
- قفل را فقط کسی که آن را نصب کرده برمی‌دارد، مگر طبق یک روال رسمی و کنترل‌شده.
- تعویض شیفت و کار پیمانکاران نیازمند فرایند تحویل و تحول مشخص است.
قفل گروهی
در کارهای بزرگ مانند تعمیرات اساسی که افراد زیادی روی نقاط ایزولاسیون متعدد کار می‌کنند، از روش قفل گروهی استفاده می‌شود. فرد مسئول هر نقطه ایزولاسیون را قفل می‌کند و کلیدها را داخل جعبه قفل گروهی قرار می‌دهد؛ سپس هر یک از افراد قفل شخصی خود را روی جعبه نصب می‌کند. تا زمانی که آخرین نفر قفل خود را برنداشته باشد، ایزولاسیون قابل برداشتن نیست.
تجهیزات ضروری LOTO
- قفل‌های ایمنی (Safety Padlock): اغلب با بدنه نارسانا، کلید منحصربه‌فرد و کدبندی رنگی بر اساس واحد یا تخصص
- هسپ (Hasp): امکان نصب قفل چند نفر روی یک نقطه ایزولاسیون
- قفل‌های بریکر و کلید برای تابلوهای برق
- قفل‌های شیر برای شیرهای کشویی، توپی و پروانه‌ای
- قفل دوشاخه و قفل کابلی برای نقاط ایزولاسیون دشوار یا متعدد
- برچسب‌های هشدار (Danger Tag) از جنس بادوام و مقاوم در برابر پارگی
- جعبه قفل گروهی و ایستگاه LOTO برای ایزولاسیون‌های پیچیده و نگهداری منظم تجهیزات
کیت‌های آماده LOTO رایج‌ترین تجهیزات را در یک کیف قابل حمل گرد هم می‌آورند تا تیم تعمیرات همیشه وسیله مناسب را در دسترس داشته باشد.
استقرار برنامه LOTO در سازمان
یک برنامه موفق LOTO فقط خرید قفل و برچسب نیست. دستورالعمل‌های اختصاصی هر تجهیز، آموزش افراد مجاز و افراد متأثر، ممیزی دوره‌ای اجرای دستورالعمل‌ها و بازنگری پس از هر رویداد، اجزای اصلی این برنامه‌اند. نصب تابلوهای راهنما در نقاط ایزولاسیون و استانداردسازی رنگ و نوع قفل‌ها نیز اجرای LOTO را ساده‌تر و خطا را کمتر می‌کند.
تأمین تجهیزات LOTO از هامون
هامون تجهیزات قفل و برچسب‌گذاری و کیت‌های کامل LOTO را برای ایزولاسیون الکتریکی، مکانیکی و فرآیندی تأمین می‌کند. برای راهنمایی در انتخاب تجهیزات مناسب سایت خود و دریافت پیشنهاد قیمت، با کارشناسان ایمنی ما تماس بگیرید.
محصولات مرتبط با این مقاله
کیت قفل و برچسب‌گذاری ایمنی (LOTO)
کیت کامل قفل و برچسب‌گذاری (LOTO) شامل قفل‌های ایمنی، هسپهای چندنفره، قفل‌های بریکر و شیر و برچسب‌های خطر، برای ای...
